Ulegające biodegradacji i nadające się do kompostowania – co to oznacza?

Wiele produktów zawiera surowce pochodzenia naturalnego. Co jednak dokładnie oznacza, że dany materiał jest biodegradowalny lub nadający się do kompostowania?

Terminy te opisują naturalne procesy rozkładu. Są one jednak związane z określonymi warunkami i nie oznaczają ogólnej rekomendacji dotyczącej utylizacji.

Las i surowce odnawialne

Lasy to złożone ekosystemy. Rośliny, zwierzęta, grzyby i mikroorganizmy pozostają w nich w ciągłej interakcji. Materiały organiczne ulegają stopniowemu rozkładowi w wyniku naturalnych procesów, a ich składniki mogą ponownie stać się częścią naturalnych obiegów. 

Drewno jest naturalnym surowcem odnawialnym. Składa się z naturalnego kompozytu polimerowego, który w obiegu przyrody może ulegać rozkładowi pod wpływem działania wyspecjalizowanych organizmów. W trakcie tego procesu jego składniki mogą zostać przekształcone aż do postaci podstawowych związków, takich jak dwutlenek węgla (CO₂) i woda. Wytrzymałość drewna, wynikająca w szczególności z obecności ligniny, może opóźnić ten proces.

Źródło: Fengel, D. & Wegener, G. (1984 / Nachdruck 2003): Wood: Chemistry, Ultrastructure, Reactions. 

Włókna drzewne jako surowiec

Drewno można przetwarzać na różne sposoby, na przykład na włókna drzewne. Niniejsza strona informacyjna wyjaśnia ogólne zagadnienia dotyczące tego surowca oraz procesów jego biodegradacji.

Właściwości i cechy charakterystyczne poszczególnych produktów wyjaśniono na odpowiednich stronach produktowych.

Co oznacza termin „biodegradowalny”?

Rozkład biologiczny oznacza zdolność materiałów organicznych do rozkładu przez mikroorganizmy i w wyniku naturalnych procesów w odpowiednich warunkach.

To, jak szybko i w jakim stopniu zachodzi ten proces, zależy między innymi od wilgotności, temperatury, tlenu, czasu oraz właściwości materiału. Termin „biodegradowalny” nie oznacza zatem, że materiał zachowuje się w ten sam sposób natychmiast lub we wszystkich warunkach.

Co oznacza „nadający się do kompostowania”?

Kompostowanie to proces biologiczny, w którym materiały organiczne ulegają rozkładowi przez mikroorganizmy w odpowiednich warunkach. Istotną rolę odgrywają tu dopływ powietrza, wilgotność, temperatura oraz skład kompostu.

Kompostowalność opisuje zatem właściwość materiału w określonych warunkach. Nie należy jej automatycznie utożsamiać z ogólnym zaleceniem dotyczącym utylizacji.

Kompostowanie domowe i kompostowanie przemysłowe

W kompostowniku domowym lub ogrodowym temperatura, wilgotność i dopływ powietrza mogą ulegać wahaniom. W związku z tym proces rozkładu może przebiegać w różny sposób i często jest wolniejszy.

Przemysłowe kompostownie mogą pracować w warunkach stale wysokich temperatur. Jako wartość orientacyjną podaje się temperatury powyżej 60 °C. W kompostowniku ogrodowym brakuje takich stale wysokich temperatur; rozkład drewna przebiega zatem znacznie wolniej i odbywa się głównie pod wpływem grzybów.

W przypadku kompostowania ogrodowego zaleca się mieszanie materiału drzewnego z bogatymi w azot zielonymi odpadami ogrodowymi oraz zapewnienie odpowiedniej wilgotności. Jako potencjalne środki przyspieszające wymienia się mączkę rogową lub obornik. Suchość może hamować aktywność grzybów rozkładających drewno.

W normie NF T 51-800 (2015) (pierwotnie opracowanej dla tworzyw sztucznych) opisano metodę referencyjną kompostowania ogrodniczego: wymaga ona rozkładu co najmniej 85% w ciągu 12 miesięcy w temperaturze pokojowej. Nieimpregnowane drewno w postaci cienkich wiórów lub trocin bez problemu spełnia te kryteria, w przeciwieństwie do masywnych kawałków. 

Zobacz też:

• Götte, R. (2019): Kompostierung im Garten: Biologische Grundlagen und Praxishandbuch. Ulmer Verlag. 

• Joergensen, R. G. (2015): Ökologischer Landbau: „Stoffdynamik bei der Kompostierung von holzreichen Substraten.“ 

• Thomé-Kozmiensky, K. J. & Beckmann, M. (Hrsg.) (2015): Handbuch der Kompostierung: Band 4 – Biologische Abfallverwertung. TK Verlag. 

• NF T 51-800 (2015): Plastics – Specifications for plastics suitable for home composting;  

Utylizacja: Obowiązują lokalne przepisy

Wytyczne dotyczące utylizacji materiałów organicznych mogą się różnić w zależności od gminy. W zależności od lokalnego regulaminu mogą być przewidziane np. pojemniki na odpady organiczne, odpady resztkowe lub inne sposoby utylizacji.

Informacja o biodegradowalności lub możliwości kompostowania nie zastępuje zatem regionalnych wytycznych dotyczących utylizacji. W konkretnych przypadkach utylizacji zawsze obowiązują wytyczne właściwego gminnego podmiotu zajmującego się gospodarką odpadami. 

Naturalny obieg materii

Surowce naturalne i procesy biodegradacji stanowią część obiegu materii. Drewno jest naturalnym kompozytem polimerowym, który po obumarciu drzewa może ulegać rozkładowi pod wpływem działania wyspecjalizowanych organizmów. W trakcie tego procesu składniki organiczne ulegają stopniowej przemianie; lignina może opóźniać ten proces.

Źródło: Fengel, D. & Wegener, G. (1984 / Nachdruck 2003): Wood: Chemistry, Ultrastructure, Reactions.